9 ŞUBAT
13-08-2008, 11:18 AM
İşyerlerinde masa başında "iş yapmış/yapıyormuş" gibi görünen çalışanları fark etmek artık o kadarda zor değil.
Örgüt çalışanlarının, yöneticilerinin olumsuz etkilendiği ve genellikle görmezden gelinen davranışları örgütten bağımsız düşünmek mümkün değildir. Sosyal bilimlerde ki ifadesi, toplumun sosyal ve kültürel kurallarına aykırı olan farklı davranış, sapkın davranış olarak tanımlanmaktadır. Sapkın davranış incelemesi kriminoloji biliminde (suç teşkil eden davranışların bilimsel incelemesi) hukuki normlara aykırı davranışlar, normallikten sosyal olarak yasaklanmış bir sapmayı ifade etmektedir. Sapkın davranışlar alanı birçok farklı davranışı içermekte, yasadışı olmayan davranışların bile toplum ve örgüt dikkate alındığında sosyal suç oluşturmasını sağlamaktadır. Toplumda sosyalleşme süreci içinde her birey davranışları belirleyen bu kurallara uyum sağlayamayabilir. Benzer biçimde örgüt kültürüne uyum sağlayamayan çalışan yazılı ve yazılı olmayan normlara uyum sağlayamayabilir. Bu sapmada hoşgörülme oranı örgüt kültürüne, zamana ve durumlara göre farklılık göstermektedir. Çalışanın bilinçli olarak yazılı/sözlü örgüt normlarına karşı çıkarak, örgüt çalışanlarına, örgüt varlıklarına, ilişkilerine zarar veren/verme gücüne sahip olan tüm davranışları sapkın davranış olarak tanımlanmaktadır.
Çalışan neden normlara karşı çıkarak, aykırı davranarak, zarar verme ihtiyacı hisseder. Öyle ki örgütlerde yaşanan bu sorun toplumsal suç eğiliminin bir devamı niteliğindedir. Bununla birlikte örgütlerde yaşanan değişimler, eşit olmayan norm uygulamaları, etik değerlerde yaşanan yıpranma; çalışanların gelecek beklentilerini belirsizleştirmekte, kuruma bağlılığı azaltmakta ve çalışanların adalet algılarını etkilemektedir. Çalışan algıladığı adaletsiz davranışları düzeltmek için aykırı, farklı, sapkın, normlara kültüre uymayan davranışlar sergilemektedir. Örgütte adaletsiz uygulamaların algılanışı sapkın davranışların bir nedeni olarak düşünülebilir. Yapılmış çalışmalar sonucu davranışların ayırt edici kavramsal noktalarında farklı boyutlar yer almaktadır. Davranışın kim tarafından yapıldığı, bilinçli olup olmadığı, davranışın hedefi, şekli ve sonucu bu unsurlar içinde yer almaktadır.
Sapkın davranış sınıflamasında; örgütte çalışanın sorumluluktan kaçınma davranışı, işe özen göstermemek, etik kurallara uymamak, işi yapıyormuş gibi görünmek, hırsızlık yapmak, çalışanları kışkırtmak, yalan söylemek, sözlü saldırıda bulunmak, dedikodu yapmak, bilgiyi paylaşmamak, kişisel ilişkileri kullanarak terfi etmeye çalışmak gibi örnek verebileceğimiz davranışlar yer almaktadır. Bu tür davranışlar ile işyerlerinde sık karşılaşılmakta çoğu zaman yaptırım uygulanamamaktadır.
Örgütte bu davranışların nedenlerinin bulunması ve tanımlanması zararlı sonuçları azaltıcı etki yaratacaktır. Sapkın davranışlar sadece çalışanlara zarar vermekle kalmamakta, örgüte ve çalışanların ailelerine, topluma kadar geniş kitleye ulaşmaktadır. Örgütün bu sorunu engelleyici tedbirleri alması, çalışanların bilinçlendirilmesi ve örgüt içi iletişimin etkinliğinin sağlanması sağlıklı bir örgüt kültürü oluşturacaktır.
Gönül DANGAÇ
www.psikolojikyildirma.com
Örgüt çalışanlarının, yöneticilerinin olumsuz etkilendiği ve genellikle görmezden gelinen davranışları örgütten bağımsız düşünmek mümkün değildir. Sosyal bilimlerde ki ifadesi, toplumun sosyal ve kültürel kurallarına aykırı olan farklı davranış, sapkın davranış olarak tanımlanmaktadır. Sapkın davranış incelemesi kriminoloji biliminde (suç teşkil eden davranışların bilimsel incelemesi) hukuki normlara aykırı davranışlar, normallikten sosyal olarak yasaklanmış bir sapmayı ifade etmektedir. Sapkın davranışlar alanı birçok farklı davranışı içermekte, yasadışı olmayan davranışların bile toplum ve örgüt dikkate alındığında sosyal suç oluşturmasını sağlamaktadır. Toplumda sosyalleşme süreci içinde her birey davranışları belirleyen bu kurallara uyum sağlayamayabilir. Benzer biçimde örgüt kültürüne uyum sağlayamayan çalışan yazılı ve yazılı olmayan normlara uyum sağlayamayabilir. Bu sapmada hoşgörülme oranı örgüt kültürüne, zamana ve durumlara göre farklılık göstermektedir. Çalışanın bilinçli olarak yazılı/sözlü örgüt normlarına karşı çıkarak, örgüt çalışanlarına, örgüt varlıklarına, ilişkilerine zarar veren/verme gücüne sahip olan tüm davranışları sapkın davranış olarak tanımlanmaktadır.
Çalışan neden normlara karşı çıkarak, aykırı davranarak, zarar verme ihtiyacı hisseder. Öyle ki örgütlerde yaşanan bu sorun toplumsal suç eğiliminin bir devamı niteliğindedir. Bununla birlikte örgütlerde yaşanan değişimler, eşit olmayan norm uygulamaları, etik değerlerde yaşanan yıpranma; çalışanların gelecek beklentilerini belirsizleştirmekte, kuruma bağlılığı azaltmakta ve çalışanların adalet algılarını etkilemektedir. Çalışan algıladığı adaletsiz davranışları düzeltmek için aykırı, farklı, sapkın, normlara kültüre uymayan davranışlar sergilemektedir. Örgütte adaletsiz uygulamaların algılanışı sapkın davranışların bir nedeni olarak düşünülebilir. Yapılmış çalışmalar sonucu davranışların ayırt edici kavramsal noktalarında farklı boyutlar yer almaktadır. Davranışın kim tarafından yapıldığı, bilinçli olup olmadığı, davranışın hedefi, şekli ve sonucu bu unsurlar içinde yer almaktadır.
Sapkın davranış sınıflamasında; örgütte çalışanın sorumluluktan kaçınma davranışı, işe özen göstermemek, etik kurallara uymamak, işi yapıyormuş gibi görünmek, hırsızlık yapmak, çalışanları kışkırtmak, yalan söylemek, sözlü saldırıda bulunmak, dedikodu yapmak, bilgiyi paylaşmamak, kişisel ilişkileri kullanarak terfi etmeye çalışmak gibi örnek verebileceğimiz davranışlar yer almaktadır. Bu tür davranışlar ile işyerlerinde sık karşılaşılmakta çoğu zaman yaptırım uygulanamamaktadır.
Örgütte bu davranışların nedenlerinin bulunması ve tanımlanması zararlı sonuçları azaltıcı etki yaratacaktır. Sapkın davranışlar sadece çalışanlara zarar vermekle kalmamakta, örgüte ve çalışanların ailelerine, topluma kadar geniş kitleye ulaşmaktadır. Örgütün bu sorunu engelleyici tedbirleri alması, çalışanların bilinçlendirilmesi ve örgüt içi iletişimin etkinliğinin sağlanması sağlıklı bir örgüt kültürü oluşturacaktır.
Gönül DANGAÇ
www.psikolojikyildirma.com