9 ŞUBAT
20-11-2007, 10:03 AM
Ergenlik dönemine kadar yılda bir, ergenlik sürecinde de yılda iki kez yapılan boy ölçümü, büyüme hızını göstermesi bakımından son derece önemli
Egeria Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dal Merkezi'nden Prof. Dr. Mahmut Çoker, düzenli boy ve kilo ölçümünün çocuklarda son derece önemli olduğuna dikkat çekerek, "Yenidoğan bebekler aşı ve sağlık kontrolu, ağırlık artış değerlendirmesi için ilk aylarda düzenli olarak sağlık kuruluşlarına götürülürler. Ancak herhangi bir sağlık sorunu yoksa özellikle aşılamanın azalması ile boy-ağırlık ölçümleri aksamaya başlıyor. Oysa ergenlik dönemine dek en az yılda bir, ergenlik sürecinde de yılda iki kez yapılan ölçümler bize boy kısalıklarını erken yakalama fırsatı verir" dedi.
-Büyüme nedir? Sağlıklı büyümenin göstergeleri nelerdir?
Büyüme, fizyolojik bir olayı açıklar, anne karnındaki dönemden ergenliğin bitimi-erişkin döneme dek devam eden vücut şekil ve kompozisyonundaki değişimi anlatır. Aynı zamanda da çocuklarımızın sağlıklı olduklarını, bir başka hastalığın olmadığını belirtir. Sağlıklı büyümenin göstergesi; her toplum için oluşturulmuş normal büyüme eğrileridir. Değerlendirdiğimiz çocuk veya ergen, kendi yaş, cinsine ait büyüme eğrilerini, tekrarlayan ölçümlerde izliyorsa büyümesi normaldir.
-Büyüme hızı, çocuklukta belli dönemlerde faklılık gösterir mi?
Büyüme her zaman aynı hızda devam etmez. Süt çocukluğu dönemi ile ergenlik döneminde çok daha hızlıdır. Ergenliğin tamamlanması ile kemiklerdeki büyüme çekirdekleri kapanır ve boy uzaması durur. Bu nedenle boy kısalığını erken saptamak, alınacak önlemleri ve uygulanacak tedavileri de ergenlik tamamlanmadan önce başlatmak çok önemlidir. Örneğin bir süredir düzenli adet gören kısa boylu bir kız çocuğunun boyunu uzatmak çok güçtür.
-Büyümeyi etkileyen faktörler nelerdir?
Bebek anne karnında iken büyümesini engelleyen faktörler, çocuğun büyümesini olumsuz etkiler. Bu duruma örnek olarak fetüsün genetik yapısındaki bozukluklar, bebeğin içinde yerleştiği uterus ( anne rahminin ) şekil bozuklukları, bebeğin beslenmesini sağlayan plasentanın yetersizliği, insülin gibi hormonlar ve bazı büyüme faktörlerinden söz edebiliriz. Doğumdan sonraki olaylar ise daha çeşitlidir. Genetik yapı, etnik özellikler, beslenme, emosyonel faktörler, uzun süreli hastalıklar ve hormonlar (tiroid, büyüme, ergenlik hormonları), büyümeyi etkileyen faktörler olarak araştırılmalıdır.
-Anne karnındaki olaylar, hamilelik sürecinde yaşananlar, çocuğun boyunu nasıl etkiler?
Hamileliğinde sigara içen anne bebekleri zamanında ancak düşük doğum ağırlıklı doğarlar. Bu bebeklerin daha sonra yaşıtlarını yakalamaları daha zordur.
-Büyümenin normal olup olmadığını nasıl anlıyorsunuz?
Boy kısalığından kuşkulandığımız çocuk ve ergenin boy, ağırlık, vücut oranlarını, daha önceden oluşturulmuş normal değerleri ile karşılaştırıyoruz. Ancak böylelikle büyüme geriliğini anlayabiliyoruz.
-Büyüme geriliğinin bir hastalık olduğunu nasıl anlarız?
Burada yıllık büyüme hızından söz etmemiz yerinde olur. Büyümenin hızlı olmadığı dönemlerde, yılda 5 cm'den daha az büyüme genellikle bir hastalığın göstergesidir.
-Anne-babanın veya aile bireylerinin boyları, çocuk için önemli midir?
Bu da önemsediğimiz bir diğer konu. Çünkü biz büyümeyi sağlığın göstergesi olarak ele alıyoruz, fizyolojiye, sahip olunan genetik yapıyı değiştirmek konumuz dışındadır. Bu nedenle anne ve babada sağlık sorunu yoksa, onların boylarına bakarak, büyümesini değerlendirdiğimiz çocuğa uyarlamak mümkündür. Bize kesin sonuç vermese de tahmin şansımızı arttırır.
-Kemik hastalıkları ile büyüme arasında bir ilişki var mıdır?
Büyümede doğal olarak kemiklerin boyuna büyümesinden söz ediyoruz. O halde doğrudan kemiği ilgilendiren bir hastalık varsa ileri derecede boy kısalığı olur. Akondroplazi olarak adlandırılan ve kol-bacak, gövde uzunlukları arasındaki orantının bozulması ile seyreden hastalığı örnek verebiliriz.
-Beslenmenin büyümede rolü nedir?
Büyüme geriliği incelenirken öncelikle beslenmenin ayrıntılı değerlendirilmesi yapılır. Çünkü yeterli ve dengeli beslenmeyen, özellikle proteinleri yetersiz alan bir çocukta büyümeyi gerçekleştirecek hücrelerin çoğalması beklenemez. Ayrıca vitamin ve çinko, demir gibi iz elementlerin eksikliği de boy kısalığına yol açar. Saydığımız gıda maddelerinin hem kendileri, hem de organizmaya alındıktan sonra oluşturdukları aracı maddeler, büyüme uyarıcı faktörlerdir. Dolayısıyla eksiklikleri büyümeyi olumsuz etkiler. Bunu engellemek için dengeli beslenme konusunda hem çocuğu - ergeni, hem de aileyi bilinçlendirmek, eksikleri tamamlamak önemlidir.
-Çocuğun bir hastalığı varsa büyümesi etkilenir mi?
Büyümede rolü olan maddelerde eksiklik yapan hastalıklar (örneğin demir eksikliğine bağlı kansızlık), zararlı maddelerin atılamayıp birikmesi
(örneğin böbrek yetmezliği), kromozomal yapıda bozukluk (örneğin Turner sendromu) büyümeyi olumsuz etkileyen hastalıklara örnektir.
Ergenlik öncesinde hormon tedavisi uygulanabilir
-Büyüme geriliği hormonlardan kaynaklanıyorsa nasıl tedavi edilir?
Temel prensip eksik olan hormonu yerine koymaktır. Yoksa hormon eksikliği olmaksızın büyümeyi uyarmak, kişisel isteklere göre boyu uzatmak amacıyla hormon tedavisi yapılmaz.
-Büyüme hormon tedavisi kimlere ve nasıl yapılır? Bu tedavi ne kadar devam eder? Bu tedavinin yan etkisi var mıdır?
Belli bir süre izlenen, gerekli laboratuvar incelemeleri ile büyüme hormon eksiklik bulguları saptanan, ergenliği tamamlanmamış, yani büyüme potansiyeli olan çocuk ve ergenlere büyüme hormon tedavisi uygulanır. Ebeveyn ve çocukların kendilerine teknik öğretilerek her gün enjeksiyon yapılarak büyüme hormon tedavisi uygulanır. Tedavi uygulaması, ergenlik bitimine, normal boya erişene dek sürer. Büyüme için gerekli olan, normalde bulunması gereken büyüme hormonu yerine konduğu için tedavinin de yan etkisi yoktur. Ancak bu tedavi sadece konu uzmanı hekimlerin denetiminde uygulanır. Unutulmaması gereken bir diğer nokta da erken tedavi ile başarı şansının daha yüksek olduğudur.
Hazırlayan: FİLİZ İÇKE
Egeria Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dal Merkezi'nden Prof. Dr. Mahmut Çoker, düzenli boy ve kilo ölçümünün çocuklarda son derece önemli olduğuna dikkat çekerek, "Yenidoğan bebekler aşı ve sağlık kontrolu, ağırlık artış değerlendirmesi için ilk aylarda düzenli olarak sağlık kuruluşlarına götürülürler. Ancak herhangi bir sağlık sorunu yoksa özellikle aşılamanın azalması ile boy-ağırlık ölçümleri aksamaya başlıyor. Oysa ergenlik dönemine dek en az yılda bir, ergenlik sürecinde de yılda iki kez yapılan ölçümler bize boy kısalıklarını erken yakalama fırsatı verir" dedi.
-Büyüme nedir? Sağlıklı büyümenin göstergeleri nelerdir?
Büyüme, fizyolojik bir olayı açıklar, anne karnındaki dönemden ergenliğin bitimi-erişkin döneme dek devam eden vücut şekil ve kompozisyonundaki değişimi anlatır. Aynı zamanda da çocuklarımızın sağlıklı olduklarını, bir başka hastalığın olmadığını belirtir. Sağlıklı büyümenin göstergesi; her toplum için oluşturulmuş normal büyüme eğrileridir. Değerlendirdiğimiz çocuk veya ergen, kendi yaş, cinsine ait büyüme eğrilerini, tekrarlayan ölçümlerde izliyorsa büyümesi normaldir.
-Büyüme hızı, çocuklukta belli dönemlerde faklılık gösterir mi?
Büyüme her zaman aynı hızda devam etmez. Süt çocukluğu dönemi ile ergenlik döneminde çok daha hızlıdır. Ergenliğin tamamlanması ile kemiklerdeki büyüme çekirdekleri kapanır ve boy uzaması durur. Bu nedenle boy kısalığını erken saptamak, alınacak önlemleri ve uygulanacak tedavileri de ergenlik tamamlanmadan önce başlatmak çok önemlidir. Örneğin bir süredir düzenli adet gören kısa boylu bir kız çocuğunun boyunu uzatmak çok güçtür.
-Büyümeyi etkileyen faktörler nelerdir?
Bebek anne karnında iken büyümesini engelleyen faktörler, çocuğun büyümesini olumsuz etkiler. Bu duruma örnek olarak fetüsün genetik yapısındaki bozukluklar, bebeğin içinde yerleştiği uterus ( anne rahminin ) şekil bozuklukları, bebeğin beslenmesini sağlayan plasentanın yetersizliği, insülin gibi hormonlar ve bazı büyüme faktörlerinden söz edebiliriz. Doğumdan sonraki olaylar ise daha çeşitlidir. Genetik yapı, etnik özellikler, beslenme, emosyonel faktörler, uzun süreli hastalıklar ve hormonlar (tiroid, büyüme, ergenlik hormonları), büyümeyi etkileyen faktörler olarak araştırılmalıdır.
-Anne karnındaki olaylar, hamilelik sürecinde yaşananlar, çocuğun boyunu nasıl etkiler?
Hamileliğinde sigara içen anne bebekleri zamanında ancak düşük doğum ağırlıklı doğarlar. Bu bebeklerin daha sonra yaşıtlarını yakalamaları daha zordur.
-Büyümenin normal olup olmadığını nasıl anlıyorsunuz?
Boy kısalığından kuşkulandığımız çocuk ve ergenin boy, ağırlık, vücut oranlarını, daha önceden oluşturulmuş normal değerleri ile karşılaştırıyoruz. Ancak böylelikle büyüme geriliğini anlayabiliyoruz.
-Büyüme geriliğinin bir hastalık olduğunu nasıl anlarız?
Burada yıllık büyüme hızından söz etmemiz yerinde olur. Büyümenin hızlı olmadığı dönemlerde, yılda 5 cm'den daha az büyüme genellikle bir hastalığın göstergesidir.
-Anne-babanın veya aile bireylerinin boyları, çocuk için önemli midir?
Bu da önemsediğimiz bir diğer konu. Çünkü biz büyümeyi sağlığın göstergesi olarak ele alıyoruz, fizyolojiye, sahip olunan genetik yapıyı değiştirmek konumuz dışındadır. Bu nedenle anne ve babada sağlık sorunu yoksa, onların boylarına bakarak, büyümesini değerlendirdiğimiz çocuğa uyarlamak mümkündür. Bize kesin sonuç vermese de tahmin şansımızı arttırır.
-Kemik hastalıkları ile büyüme arasında bir ilişki var mıdır?
Büyümede doğal olarak kemiklerin boyuna büyümesinden söz ediyoruz. O halde doğrudan kemiği ilgilendiren bir hastalık varsa ileri derecede boy kısalığı olur. Akondroplazi olarak adlandırılan ve kol-bacak, gövde uzunlukları arasındaki orantının bozulması ile seyreden hastalığı örnek verebiliriz.
-Beslenmenin büyümede rolü nedir?
Büyüme geriliği incelenirken öncelikle beslenmenin ayrıntılı değerlendirilmesi yapılır. Çünkü yeterli ve dengeli beslenmeyen, özellikle proteinleri yetersiz alan bir çocukta büyümeyi gerçekleştirecek hücrelerin çoğalması beklenemez. Ayrıca vitamin ve çinko, demir gibi iz elementlerin eksikliği de boy kısalığına yol açar. Saydığımız gıda maddelerinin hem kendileri, hem de organizmaya alındıktan sonra oluşturdukları aracı maddeler, büyüme uyarıcı faktörlerdir. Dolayısıyla eksiklikleri büyümeyi olumsuz etkiler. Bunu engellemek için dengeli beslenme konusunda hem çocuğu - ergeni, hem de aileyi bilinçlendirmek, eksikleri tamamlamak önemlidir.
-Çocuğun bir hastalığı varsa büyümesi etkilenir mi?
Büyümede rolü olan maddelerde eksiklik yapan hastalıklar (örneğin demir eksikliğine bağlı kansızlık), zararlı maddelerin atılamayıp birikmesi
(örneğin böbrek yetmezliği), kromozomal yapıda bozukluk (örneğin Turner sendromu) büyümeyi olumsuz etkileyen hastalıklara örnektir.
Ergenlik öncesinde hormon tedavisi uygulanabilir
-Büyüme geriliği hormonlardan kaynaklanıyorsa nasıl tedavi edilir?
Temel prensip eksik olan hormonu yerine koymaktır. Yoksa hormon eksikliği olmaksızın büyümeyi uyarmak, kişisel isteklere göre boyu uzatmak amacıyla hormon tedavisi yapılmaz.
-Büyüme hormon tedavisi kimlere ve nasıl yapılır? Bu tedavi ne kadar devam eder? Bu tedavinin yan etkisi var mıdır?
Belli bir süre izlenen, gerekli laboratuvar incelemeleri ile büyüme hormon eksiklik bulguları saptanan, ergenliği tamamlanmamış, yani büyüme potansiyeli olan çocuk ve ergenlere büyüme hormon tedavisi uygulanır. Ebeveyn ve çocukların kendilerine teknik öğretilerek her gün enjeksiyon yapılarak büyüme hormon tedavisi uygulanır. Tedavi uygulaması, ergenlik bitimine, normal boya erişene dek sürer. Büyüme için gerekli olan, normalde bulunması gereken büyüme hormonu yerine konduğu için tedavinin de yan etkisi yoktur. Ancak bu tedavi sadece konu uzmanı hekimlerin denetiminde uygulanır. Unutulmaması gereken bir diğer nokta da erken tedavi ile başarı şansının daha yüksek olduğudur.
Hazırlayan: FİLİZ İÇKE